📊💻

การออกแบบโปรแกรมเป็นผังงาน

รายวิชาวิทยาการคำนวณ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6

🎯 จุดประสงค์การเรียนรู้

เมื่อเรียนจบ นักเรียนจะสามารถอ่านและออกแบบผังงานเพื่ออธิบายขั้นตอนการทำงานของโปรแกรมได้

1

รู้ความหมาย

อธิบายว่าผังงานคืออะไร และมีประโยชน์อย่างไร

2

จำสัญลักษณ์

ใช้สัญลักษณ์เริ่มต้น กระบวนการ ตัดสินใจ รับ/แสดงข้อมูล ทิศทาง และจุดเชื่อมต่อได้

3

ออกแบบผังงาน

สร้างผังงานแบบลำดับ แบบวนซ้ำ และแบบเงื่อนไขได้

💡 ผังงานเปรียบเหมือน “แผนที่การทำงาน” ที่ช่วยให้มองเห็นเส้นทางของโปรแกรมก่อนลงมือเขียนโค้ด

📖 ผังงานคืออะไร?

ผังงาน (Flowchart) คือ แผนภาพที่ใช้สัญลักษณ์มาตรฐานและลูกศร เพื่อแสดงลำดับขั้นตอนการแก้ปัญหาหรือการทำงานของโปรแกรมตั้งแต่เริ่มต้นจนสิ้นสุด

ประโยชน์ของผังงาน

✅ เห็นขั้นตอนทั้งหมดได้ชัดเจน
✅ ตรวจพบลำดับที่ผิดหรือขั้นตอนที่ขาด
✅ สื่อสารแนวคิดให้ผู้อื่นเข้าใจง่าย
✅ นำไปเขียนโปรแกรมจริงได้สะดวก

หลักการอ่าน

1. เริ่มอ่านจากสัญลักษณ์ เริ่มต้น
2. เดินตามทิศทางของลูกศร
3. ทำงานตามข้อความในแต่ละสัญลักษณ์
4. เมื่อพบการตัดสินใจ ให้เลือกทางจริงหรือเท็จ
5. จบที่สัญลักษณ์ สิ้นสุด

ชื่อภาษาอังกฤษ Flowchart มาจาก Flow = การไหล และ Chart = แผนภาพ หมายถึงแผนภาพที่แสดงการไหลของขั้นตอน

🔷 สัญลักษณ์ผังงาน (1)

เริ่มต้น / สิ้นสุด

เริ่มต้นหรือสิ้นสุด

รูปวงรีหรือสี่เหลี่ยมมุมมน ใช้บอกจุดเริ่มและจุดจบของผังงาน

คำนวณ / กำหนดค่า

กระบวนการ / คำนวณ

รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ใช้แสดงการประมวลผล คำนวณ หรือกำหนดค่า

จริง?

การตัดสินใจ

รูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ใช้ตรวจเงื่อนไข แล้วแยกทางเป็น “จริง/เท็จ” หรือ “ใช่/ไม่ใช่”

ลองตอบ: ถ้าต้องการคำนวณ “พื้นที่ = กว้าง × ยาว” ควรใช้สัญลักษณ์ใด?

🔶 สัญลักษณ์ผังงาน (2)

รับ / แสดงข้อมูล

รับ / แสดงข้อมูล

รูปสี่เหลี่ยมด้านขนาน ใช้รับข้อมูลจากผู้ใช้ หรือแสดงผลลัพธ์ออกทางหน้าจอ

→

ทิศทาง

เส้นลูกศร ใช้เชื่อมสัญลักษณ์และบอกทิศทางการทำงาน ต้องชี้ให้ชัดเจน

A

จุดเชื่อมต่อ

รูปวงกลมขนาดเล็ก ใช้เชื่อมผังงานส่วนที่อยู่ห่างกัน ลดเส้นไขว้ และใส่ตัวอักษรเดียวกันทั้งสองจุด

จับคู่ความคิด: “แสดงคำว่า สวัสดี” ควรอยู่ในสัญลักษณ์ใด?

1️⃣ ผังงานแบบลำดับ

คำสั่งทำงานจากบนลงล่างทีละขั้น แต่ละขั้นทำหนึ่งครั้ง ไม่มีการย้อนกลับหรือแยกทาง

ตัวอย่าง: หาพื้นที่สี่เหลี่ยม

เริ่มต้นรับค่า กว้าง และ ยาวพื้นที่ = กว้าง × ยาวแสดงค่า พื้นที่สิ้นสุด

ทดลองทำนายผลลัพธ์

กำหนดให้กว้าง = 5 และยาว = 8

คำตอบคือ 40 ตารางหน่วย เพราะโปรแกรมรับค่า → คำนวณ → แสดงผล ตามลำดับ

🔁 ผังงานแบบวนซ้ำ

ใช้เมื่อต้องทำคำสั่งเดิมหลายรอบ โดยมีการตรวจเงื่อนไขว่าจะทำซ้ำต่อหรือออกจากรอบ

ตัวอย่าง: แสดงเลข 1 ถึง 5

เริ่มต้น กำหนด i = 1 i ≤ 5 ? จริง แสดง i i = i + 1 เท็จ สิ้นสุด

ทดลองการวนซ้ำ

กดปุ่มเพื่อให้ผังงานทำงานทีละรอบ

ยังไม่เริ่ม

🔀 ผังงานแบบเงื่อนไข

ใช้เมื่อต้องตัดสินใจเลือกทำงานต่างกันตามผลของเงื่อนไข ซึ่งต้องมีทางออกอย่างน้อย 2 ทาง

ตัวอย่าง: ตรวจผลการเรียน

เริ่มต้นรับค่า คะแนนคะแนน ≥ 50 ?จริงแสดง “ผ่าน”เท็จแสดง “ไม่ผ่าน”สิ้นสุด

ทดลองตรวจคะแนน

รอการตรวจ

เงื่อนไข คะแนน ≥ 50 จะให้ผลเป็นจริงหรือเท็จ แล้วเลือกเส้นทางที่ตรงกับผล

🧩 กิจกรรมเลือกสัญลักษณ์

อ่านข้อความในขั้นตอน แล้วเลือกสัญลักษณ์ที่เหมาะสมที่สุด

จำง่าย: วงรี = เริ่ม/จบ • สี่เหลี่ยม = ทำงาน • ขนมเปียกปูน = ถาม/ตัดสินใจ • สี่เหลี่ยมด้านขนาน = รับ/แสดงข้อมูล

✅ แบบทดสอบท้ายบท

1. ผังงานมีประโยชน์สำคัญอย่างไร?

2. การคำนวณผลรวมควรใช้สัญลักษณ์ใด?

3. สัญลักษณ์ใดต้องมีทางออก “จริง/เท็จ”?

4. “ทำซ้ำจนกว่าจะเก็บดาวครบ 5 ดวง” เป็นโครงสร้างใด?

5. ลูกศรในผังงานมีหน้าที่อะไร?